Projectbeheer en participatie

Charter

Het bestuursproces van de wijk geniet van een collaboratief en participatief beheer dat zich inschrijft in duurzame economische principes.

Quickscan

Projectbeheer bij een wijkontwikkelingsproject is complex. Op de schaal van het globale project impliceert het projectbeheer de zoektocht naar (ruimtelijke) antwoorden op verschillende maatschappelijke uitdagingen met een transversale benadering: zowel op sociaal en economisch als op ecologisch vlak. Het beheer impliceert daartoe onder andere het leggen van verbanden tussen politieke en technische beslissingen, het betrekken van vele partners, de samenstelling van een multidisciplinair projectteam indien nuttig, het beheer van de verwevenheid van de verschillende schalen en projecten, het doeltreffend coördineren enz. Het beheer dient erop gericht te zijn de verschillende actoren samen te brengen rond de formulering van de gemeenschappelijke ambities voor de wijk en bij te dragen tot de uitvoering ervan.

In het kader van dit thema over het projectbeheer brengt de Be Sustainable-aanpak bepaalde punten onder de aandacht :

  • De verwezenlijking van een aan de context aangepast participatiekader kan een sociale meerwaarde opleveren en de behoeften verduidelijken waarmee rekening moet worden gehouden;
  • Door passende instrumenten te gebruiken, kan het projectuitwerkingsproces zo doeltreffend mogelijk worden gestuurd;
  • De ontwikkelingsstrategie kan worden uitgewerkt aan de hand van modellen die de financiële, technische en methodologische haalbaarheid van de duurzaamheidsdoelstellingen beoordelen.

MAN 01 - Is het projectbeheerproces veerkrachtig?

Het projectbeheer heeft tot doel om bij elke stap een samenwerkingsproces op te zetten. Bij dit proces zijn tal van actoren betrokken, die elkaar kunnen aanvullen, in verschillende stadia van de projectuitwerking. Dit proces wordt veerkrachtig wanneer het de mogelijke interacties tussen de verschillende betrokken actoren stimuleert (of zelfs uitbreidt) om het wijkproject ten goede te komen rekening houdend met de lokale en regionale context.

Het project kan worden verrijkt door voorafgaande debatten: ze helpen om de visie uit te werken en bij te sturen. Openheid voor creativiteit, innovatie en participatie kunnen de kwaliteit van het project volop ten goede komen.

MAN 01 - Is het projectbeheerproces veerkrachtig?

MAN 01.01 - Is het projectbeheerproces vanaf het begin duurzaam?

Ambitie: De betrokken actoren identificeren. Een multidisciplinair projectteam samenstellen op basis van de context, de uitdagingen en de visie-elementen. Een coördinatieorgaan oprichten dat borg staat voor de naleving van de voor het project gedefinieerde ambities.

In de verkennende fase kunnen partners, middelen en gerelateerde (of reeds bestaande) projecten geïdentificeerd worden die gebundeld kunnen worden in de definitie van een gemeenschappelijk project. Deze verkenning helpt om de basis te leggen voor een beheer dat een samenwerkingsdimensie (tussen organisaties, administraties, professionals, gebruikers enz.), een inclusieve dimensie (rekening houdend met de sociale uitdagingen en de gevolgen voor de zone) en een geïntegreerde dimensie (inclusief het beheer vanaf de ontwerpfase) bevordert en dat in harmonie is met de projecten of deelprojecten die verband houden met de zone.

De duurzaamheid van dit beheer (en op basis hiervan ook het resultaat van het project) zal worden versterkt door de inzet van de actoren in een gemeenschappelijke dynamiek die ambitieus en inspirerend is.

MAN 01.02. - Is er een duidelijk participatiekader vastgesteld?

Ambitie: Een aangepast participatietraject definiëren en communiceren staat borg voor een maatschappelijke meerwaarde. Op deze manier zijn de waarden, de maatschappelijke doelstellingen en de behoeften gekend, en kunnen ze geïntegreerd worden in de verdere ontwikkeling van het project.

Een veerkrachtig beheerproces bevordert de ontwikkeling van een flexibel en dynamisch participatietraject op maat. Van informeren over bewustmaken, raadplegen en overleggen tot co-creëren: verschillende vormen van participatie zijn mogelijk en streven verschillende doelstellingen na… Het collectieve leertraject kan zo leiden tot meer kennis, tot een betere samenwerking en vooral tot een meer kwalitatief en duurzaam project door visies, concepten en acties te delen. Dit proces zal des te verrijkender zijn omdat het niet parallel verloopt, maar intrinsiek deel uitmaakt van het wijkontwikkelingsproces.

MAN 01.03 - Worden de juiste instrumenten gebruikt voor een veerkrachtig projectbeheer?

Ambitie: Over een reeks bindende instrumenten beschikken die de transparantie van het proces en de instandhouding van de duurzaamheidsdoelstellingen verzekeren.

Op basis van de visie-elementen kan een ‘projectdefinitie’ worden geconcretiseerd en een standpunt worden ingenomen over de ambities van duurzame ontwikkeling en het belang van het project voor het Gewest, de maatschappij en haar gebruikers. Zo kan de uitwerking van een ‘charter’ (voor duurzame ontwikkeling, wijken in transitie, veerkrachtige buurten, …) bijvoorbeeld de verschillende partners stimuleren om bepaalde ambities om te zetten in haalbare resultaten, met name door middel van criteria voor duurzame ontwikkeling die in de volgende fasen (verkoopcontracten, bestekken of beheercontracten) worden ingevoerd. Het opzetten van een ‘monitoringsysteem’ tijdens de plannings- en ontwikkelingsfase kan ertoe bijdragen dat de duurzaamheidsambities voor de lange termijn worden gerealiseerd. Dat is precies wat Be Sustainable voorstelt via het Compass. Duurzaam procesbeheer verdient ook regelmatige en transparante feedback, minstens aan het stuurcomité, maar bij voorkeur aan alle betrokken partijen.

MAN 02 - Werd een duurzame (financiële) strategie uitgewerkt?

De duurzaamheidsdoelstellingen van een wijkproject worden uiteraard geconfronteerd met de financiële realiteit. Deze kan al vrij vroeg in het ontwerpproces concreet worden aangepakt. Het zoeken naar oplossingen op maat mag niet worden uitgesloten om ervoor te zorgen dat de primaire ambities behouden blijven.

MAN 02 - Werd een duurzame (financiële) strategie uitgewerkt?

MAN 02.01. - Worden de maatschappelijke kosten in aanmerking genomen en geëvalueerd?

Ambitie: De financiële haalbaarheid van de duurzaamheidsdoelstellingen verzekeren door middel van een (maatschappelijke) kosten-batenanalyse.

De duurzaamheid van een project hangt ook af van de financiële duurzaamheid op lange termijn, ook voor het Gewest in ruimere zin. Een sociaal-economische kosten-batenanalyse kan bijdragen tot een beter begrip van deze duurzaamheid. Aan de hand van deze analyse kan worden beoordeeld welke ‘kosten’ het project met zich brengt voor de samenleving. Of ze bijvoorbeeld verband houden met luchtvervuiling, geluidsoverlast, verlies van biodiversiteit… maar ook met ‘voordelen’ zoals de ontwikkeling van de natuur, van aangeboden diensten, het scheppen van werkgelegenheid, … De resultaten van een dergelijke analyse kunnen in de ontwerpfase van het project worden verwerkt door de louter cijfermatige balans uit te breiden tot directe en minder directe gevolgen.

MAN 02.02. - Worden er duurzame financiële modellen gebruikt?

Ambitie: Passende financiële modellen gebruiken.

De haalbaarheid en betaalbaarheid van het wijkproject zijn essentieel. De betrokkenheid van de financiële partners bij de langetermijnvisie en de ambities van duurzame ontwikkeling kan leiden tot modellen die soms beter zijn aangepast aan een bepaalde context. Nieuwe eigendomsmodellen kunnen zowel in de wijk als voor de begroting worden geïntegreerd in initiatieven op het gebied van lokale betrokkenheid, zelfbeheer, overgang van een consumptie-economie naar een gebruikerseconomie… Verschillende ‘duurzame’ financieringsmodellen kunnen bijdragen tot de uitvoering van wijkprojecten.

MAN 03 - Is er een procedure voor duurzaam werfbeheer ingevoerd?

Ambitie: Een duurzaamheidsplan voor de werf opstellen en ten uitvoer leggen. Een beroep doen op bouwbedrijven voor sociale erkenning.

Duurzaam werfbeheer is gebaseerd op de verschillende duurzaamheidsthema’s (zie andere thema’s). Om duurzame ambities voor de werffase te realiseren, is het opzetten van een besluitvormings- en coördinatieproces voor deze aspecten een interessante garantie voor de consistentie en samenhang van de aanpak. Een ‘milieuverantwoordelijke tijdens de werf’ kan hierbij helpen. Al in de bouwfase kunnen zo kansen worden aangegrepen in een plan inzake kwaliteit, veiligheid, milieu, circulaire organisatie van de werf, …

Ook moet worden opgemerkt dat sommige bouwbedrijven actief zijn op het gebied van milieu, ethiek en maatschappij: dit engagement kan een bijdrage leveren aan de vertaling van de ambities van de projectdragers.

MAN 03 - Is er een procedure voor duurzaam werfbeheer ingevoerd?

MAN 04 - Bestaat er een procedure voor het duurzame beheer van het leven in de wijk?

Ambitie: De gebruikers in staat stellen om betrokken te raken bij het leven in de wijk en bij het monitoren van de prestaties van de wijk.

Het proces van de participatie en betrokkenheid van de actoren kan idealiter beginnen tijdens de ontwerpfase van het project en idealiter blijven duren tot na de uitvoeringsfasen, tijdens het leven van de wijk. De dynamiek die met name bij particulieren op gang wordt gebracht, kan hen ertoe aanzetten een actieve rol te spelen om de wijk te doen leven, zijn gebruikers te mobiliseren, de initiatieven en het engagement van iedereen te stimuleren… Deze aanpak kan ook de betrokkenheid omvatten van de gebruikers bij de verwezenlijking van de oorspronkelijk gedefinieerde milieuambities en bij het wijkmonitoringproces.

MAN 04 - Bestaat er een procedure voor het duurzame beheer van het leven in de wijk?

Memento

In opbouw.

Memento