Ruimtelijke ontwikkeling

Charter

De wijk geniet van open en bebouwde ruimte die structurerend werkt, functioneel is, toegankelijk voor iedereen, aanpasbaar in de tijd en zich inschrijft in de context van de omgeving.

Quickscan

De open en bebouwde ruimte bepalen onze leefomgeving. Hun goede ontwikkeling draagt bij tot de aantrekkelijkheid van het Brussels Gewest en zorgt voor een kwalitatieve verdichting van het grondgebied. De open ruimte mag vooral niet worden gereduceerd tot ‘restruimte’ of ‘beschikbare’ ruimte die wordt bedreigd door de druk van de grondprijzen. Integendeel, het wordt gekarakteriseerd als een ruimte die het gebruik – recreatief, economisch, sociaal en ecosystematisch – ondersteunt dat essentieel is voor het goed functioneren van een Duurzame Stad.

De demografische groei van het Brussels Gewest gaat gepaard met een ruimtelijke behoefte die in bedwang moet gehouden worden. In deze context van continue herdefiniëring behoort de creatie van nieuwe wijken en de transformatie van bestaande wijken tot de mogelijkheden om de behoeften, het gebruik, de praktijken en de culturele representaties te herdenken…

SPA 01 - Wordt de bestaande ruimtelijke context geanalyseerd?

Ambitie: De context en de verschillende dimensies ervan begrijpen. 

De ruimtelijke kwaliteiten van een wijk zijn gemakkelijk waarneembaar in hun fysieke dimensie, maar ze komen ook tot uiting via sociale dimensies, met name in de manier waarop mensen over hun wijk praten en hun wijk tot leven brengen. Het portret van een wijk komt verder dan de topologische beschrijving van een ruimte tot uitdrukking in drie verschillende maar complementaire dimensies van het gebied :

  • de fysieke dimensie;
  • de identitaire dimensie;
  • de aanwezige dynamieken.

SPA 01 - Wordt de bestaande ruimtelijke context geanalyseerd?

SPA 02 - Vormt de open ruimte de ruggengraat van de wijk?

Een hoogwaardige openbare ruimte is aantrekkelijk, comfortabel, veilig, schoon en goed onderhouden. Haar structuurgevende rol garandeert de leesbaarheid, continuïteit en diversificatie van de stedelijkheid en het erfgoed.

SPA 02 - Vormt de open ruimte de ruggengraat van de wijk?

SPA 02.01 - Zorgt de open ruimte voor continuïteit in haar context?

Ambitie: Zorgen voor afstemming tussen nieuw ontworpen ruimte en bestaande ruimte.

Om te zorgen dat de ontwikkeling in lijn met het bestaande netwerk tot stand komt, is het wenselijk dat de structuur van de open ruimte wordt opgevat als deel van een breder netwerk (groot landschap, groenblauwe netwerken, mobiliteitsnetwerken, beeld- en landschapskwaliteiten…), met een overgang tussen het bestaande en het nieuwe voor ogen.

SPA 02.02 - Hiërarchie van de openbare ruimte: is de open ruimte gestructureerd en gevarieerd?

Ambitie: Structureren van het stedelijke weefsel door middel van de inplanting van verschillende typologieën openbare ruimte, waarbij een complementair gebruik vooropgesteld wordt.

De hiërarchie binnen de open ruimte geeft weer welke rol de verschillende ruimtes die er deel van uitmaken spelen: de ruimtes zijn zo ingericht (hun vorm) dat ze het verwachte gebruik (de functies) mogelijk maken, maar ook dat ze dit gebruik opwekken: het kan gaan over doorgangsplaatsen, verblijfsplaatsen, rustplaatsen, speelruimte…

De samenstelling van de wijk vraagt in die zin om een afweging te maken van de aanpassing van de vorm aan de functie en de functie aan de vorm, zodat de wijk harmonieus kan functioneren. De ruimtes kunnen verschillende functies combineren en gericht zijn op het bieden van tal van verschillende gebruiksmogelijkheden aan gebruikers.

SPA 02.03 - Functioneert de open ruimte als een voedingsbodem voor het ecosysteem?

Ambitie: Open ruimte beschouwen als een bevoorrechte plaats voor ecologische prestaties.

Naast de diversiteit aan gebruiksmogelijkheden voor de gebruikers, zou het landschap aan technische en functionele eisen moeten voldoen, met een optimaal functioneren van het complexe stedelijke ecosysteem voor ogen (zie NAT-thema in dit verband): bij het ontwerp van de ruimte wordt gestreefd naar een evenwicht en mogelijke synergiën tussen de fysieke en natuurlijke elementen en de menselijke levensstijlen. Door rekening te houden met deze dimensies bij het ontwerp van de open ruimte zullen de ecologische prestaties ervan toenemen.

SPA 03 - Is de wijk geschikt voor de gebruikers?

Open ruimte is de ontmoetingsplaats bij uitstek en is daarmee een essentieel onderdeel van het buurtleven. Er kunnen sociale banden worden gesmeed en intergenerationele en interculturele uitwisselingen plaatsvinden. Dit kan de levenskwaliteit in de stad echt verbeteren. Om deze rollen te vervullen, streeft de wijk er idealiter naar om verschillende functies en gebruiksmogelijkheden te combineren, zoals vitaliteit en nut, comfort en gezelligheid, ontspanning en spel, identiteit en creativiteit…

SPA 03 - Is de wijk geschikt voor de gebruikers?

SPA 03.01 - Zit de levendigheid van de wijk goed?

Ambitie: Aan de hand van de juiste inrichting zorgen voor een intensiteit en rijkdom aan gebruiksmogelijkheden om de wijk levendig te maken.

De aanwezigheid en plaatsing van de functies in de wijk zijn de drijvende krachten achter het buurtleven: door meerdere functies te combineren kan een plek voor verschillende doeleinden en op verschillende tijdstippen van de dag worden gebruikt. Een efficiënt gebruik van de ruimte kan deze doen bruisen, vooral als er zoveel mogelijk wordt geanticipeerd op potentiële gebruiksconflicten.

Op verschillende schalen kunnen de functies die grenzen aan de open ruimte bijdragen tot de activering ervan: Zo zorgen de oriëntatie van de ingangen van het gebouw, de aanwezigheid van ontvangstactiviteiten op de gelijkvloers, de openheid voor menselijke activiteiten, de interactie tussen de openbare ruimte en het bebouwde weefsel (zoals winkels, horeca, werkplaatsen, voorzieningen, productieve activiteiten enz.), voor een andere sfeer dan de aanwezigheid van opslagruimten of parkeerplaatsen…

SPA 03.02 - Zorgt de wijk voor het comfort van de gebruikers?

Ambitie: De ruimte zodanig ontwerpen dat haar gebruik kwalitatief is voor de gebruikers.

Het gebruikscomfort van een ruimte wordt bepaald door verschillende factoren zoals de kwaliteit van de inrichting, de veelheid aan voorzieningen, de juistheid van de gecreëerde sferen, het gevoel van veiligheid, de geschiktheid voor de verschillende categorieën van gebruikers, de toegankelijkheid…

Dit comfort komt in het bijzonder tot uiting in de kwaliteit van de voorgestelde inrichting en het gebruik dat erdoor mogelijk wordt gemaakt.

SPA 03.03 - Bezit de wijk een recreatieve dimensie?

Ambitie: Recreatie beschouwen als een integraal onderdeel van de inrichting van de ruimtes.

De recreatieve dimensie richt zich tot alle doelgroepen en kan in alle soorten ruimtes worden toegepast. Deze dimensie ontwikkelt zich in het bijzonder door een aanbod aan speelplaatsen en sportterreinen te voorzien in de open ruimte. . Ze kan ook een plaats krijgen door een integrale ludiciteit in de inrichtingen van de open ruimte (en niet alleen op ad-hoc basis in afgebakende ruimtes die uitsluitend hiervoor dienen).

SPA 03.04 - Wordt er rekening gehouden met de identiteit van de wijk?

Ambitie: De mogelijkheid om een gevoel van verbondenheid met de buurt te ontwikkelen als één van de ingrediënten van het ontwerpen van de ruimte.

Het ontwerp van de ruimte is gebaseerd op de kwaliteiten van het gebied door ze te benutten, te versterken en mogelijk ook te oriënteren op nieuwe horizonten. Deze kwaliteiten zijn zowel fysiek als menselijk, met name het landschappelijke, architecturale, historische, culturele, artistieke, … erfgoed Zij vormen het DNA van de site: In die zin zijn deze elementen een grondstof die mee de betekenis van de wijk bepalen en het gevoel van samenhorigheid onder de gebruikers bevordert.

SPA 04 - Laat de werf tijdelijk of voorlopig gebruik toe?

Ambitie: De wijk laten leven tijdens de hele ontwikkeling ervan.

De tijdelijke ingebruikname van de nog onaangeroerde, te bouwen ruimte of gebouwen, houdt een tijdelijke bezetting door burger- of beroepsactiviteiten in, in afwachting van de installatie of inrichting van een (andere) definitieve activiteit.

Een voorlopige bezetting van de ruimte (open of bebouwd) kan ervoor zorgen dat test- of voorbereidingsfasen evolueren naar een meer permanente bezetting of inrichting van de ruimtes. Dit concept kan interessant zijn in het licht van de wederopbouw van de stad op de stad in een voortdurend evoluerende context. Deze overgang maakt het mogelijk om het evolutionaire karakter te integreren als integraal onderdeel van het ontwerp van ruimtes.

Deze twee ideeën maken een continuïteit mogelijk met het leven in de wijk en een ‘organische’ ontwikkeling naar een toekomstig gebruik van de ruimte. Dit kan door na te denken over de fasering van de bouwplaats en specifieke inrichtingen. Een ‘tijdelijk bezettingsplan’ of ‘overgangsbeheerplan’ kan als ondersteuning dienen om de mogelijkheden te analyseren, een evolutieve, stapsgewijze aanpak op te bouwen en een specifieke tijdelijke bezetting voor te stellen.

SPA 04 - Laat de werf tijdelijk of voorlopig gebruik toe?

SPA 05 – Worden de methodes voor het beheer van de ruimte op een evolutieve manier geanticipeerd?

De kwaliteit en veerkracht van de gecreëerde ruimtes hangen af van hun capaciteit en laten verschillende manieren toe om ze in te nemen en toe te eigenen: overdag, tijdens de week, tijdens de seizoenen of op langere termijn, afhankelijk van de veranderende behoeften.

 

SPA 05 – Worden de methodes voor het beheer van de ruimte op een evolutieve manier geanticipeerd?

SPA 05.01 - Kunnen de verschillende ruimtes worden aangepast aan veranderingen in de context?

Ambitie: De wijk bedenken in relatie tot haar evolutie in de tijd

Naast de principes m.b.t. het tijdelijk of voorlopig beheer van de ruimtes, houdt het ontwerp van een ruimtelijke ontwikkeling zoveel mogelijk rekening met mogelijke evoluties en toekomstige projecten om de noodzaak van herontwerp te beperken. De verschillende open en bebouwde ruimtes van de wijk winnen aan duurzaamheid als ze zich kunnen ontwikkelen en aanpassen aan de veranderende context.

SPA 05.02 –Wordt gebruikersbetrokkenheid dagelijks mogelijk gemaakt?

Ambitie: De gebruikers in staat stellen om betrokken te worden bij het leven in de wijk.

Het behoud van de kwaliteit van de ruimtes vereist een passende beheer- en onderhoudsstrategie. Schone en goed onderhouden, maar ook goed ontworpen ruimtes zorgen voor de volksgezondheid, dragen bij aan een gevoel van veiligheid en stimuleren respect.

De betrokkenheid van de gebruikers bij dit proces is een aspect waarmee rekening moet worden gehouden: door het gevoel van verbondenheid met de plaats te vergroten, voelen de gebruikers zich op een bepaalde manier verantwoordelijk om de kwaliteit ervan te handhaven. De belangrijkste actoren van de ruimte zijn immers de gebruikers die in de loop der tijd de plaatsen die als bewoonde plaatsen worden beschouwd, vormgeven!

Memento

In opbouw.

Memento